artem_ablozhei (artem_ablozhei) wrote,
artem_ablozhei
artem_ablozhei

Гародня ў першыя дні вайны (вытрымкі з крыніц)

Да суботы 21 чэрвеня 1941 г. у горадзе ўсё было спакойна, ціха. Жыхары горада жылі гэтак жа, як і раней. Часам сустракаліся групы людзей, якія нешта паміж сабой ціха абмяркоўвалі.
У суботу 21 чэрвеня 1941 увечары я пайшла ў парк Ажэшка - гэта недалёка ад кватэры, дзе я жыла ў доме гаспадара на вуліцы Студэнцкай. Спусцілася па лесвічцы да царквы - царква была адкрыта, але людзей у ёй не было. І ў горадзе мёртвая цішыня, на шумных як заўсёды ў гэты час вуліцах людзей не было. Ні адзінага чалавека. У парку прабег бегам адзін вайсковец.
Я прыйшла ў свой пакой, у яком жыла яшчэ з адной дзяўчынай, і кажу ёй:
- Вельмі дзіўная абстаноўка - мёртвая цішыня. Нават панурая нейкая.
Яна сказала, што гэта рыхтуюцца манеўры - ваенныя вучэнні. Ляглі спаць.
У тры гадзіны ночы прачнуліся ад выбуху бомбаў - бамбавалі вакзал (гэта недалёка ад нашай вуліцы). Мы выбеглі з хаты. У горадзе паніка, усе крычаць, што гэта вайна, што гэта Гітлер у тры гадзіны ночы пачаў вайну з Расеяй.
У гэты дзень яшчэ хадзілі цягнікі, але з-за майго прадпісання я не магла адысці ад вайны, а дом, дзе знаходзіўся ваенкамат, гарэў. Мы засталіся на ноч у Гародні. Бамбёжка скончылася. Народ пачаў рабаваць крамы. У горадзе блытаніна, ніхто з народам нічога не робіць - безуладдзе.
(З успамінаў жыхаркі Гародні) http://zhistory.org.ua/grodno41.htm

                                                                                                    ***
Гарадзенцы спазналі ўвесь жах вайны з нацызмам у першыя ж яе дні. У першыя гадзіны вайны горад быў атакаваны з зямлі і паветра. 22-га і 23-га чэрвеня 1941-га на Гародню ўпалі дзесяткі тон нямецкіх бомбаў. 23 чэрвеня горад быў акупаваны немцамі. Горад пылаў. Два дні гарэла забудова гарадзенскага рынку. Акурат тады загінулі палац Радзівілаў ды старадаўнія камяніцы 17 – 19 стагоддзяў, што атачалі плошчу. Выгарэў занёманскі фарштат. Некалькі бомбаў трапіла і ў будынкі на Савецкай вуліцы. Была зазбурана цэнтральная частва горада. Трагедыя спаленых гарадзенскіх кварталаў была толькі прадвеснікам трагедыі насельніцтва горада. Немцы выганялі разбіраць руіны будынкаў на Савецкай плошчы на працягу 1941 – 1943 гадоў вязняў гродзенскага гета.
                                                                                                     ***
8-мы армейскі корпус, у складзе якога было тры нямецкіх пяхотных дывізіі, пасля атакі на горад хацеў хутка рушыць далей у напрамку Навагрудка, аднак з-за супраціўлення памежнікаў 86 Аўгустоўскага атрада, немцы затрымаліся.
                                                                                                     ***
Стала бессэнсоўна ўтрымліваць горад, які паступова апыняўся ў тыле ў ворага, тым больш што навісла пагроза захопу перапраў ў раёне Мастоў і Лунна. Пачалося адступленне савецкіх частак 85-й дывізіі і 56-й стралковай дывізіі. Часткі сыходзілі ў напрамку ракі Свіслач. Для максімальнай затрымкі ворага было загадана падарваць масты і склады ў паўднёвай і паўночнай частках горада. 23 чэрвеня ў 0 гадзін 30 хвілін рушылі ўслед серыі выбухаў на рацэ Нёман і складах. Велізарнае полымя ахапіла яго паўднёва-заходнюю частку. Вось як пра гэта распавядаў камандзір сапёрнага ўзвода 103-га стралковага палка малодшы лейтэнант Уладзімір Іваноў: "Калі сцямнела, то на рацэ Нёман адбыліся вельмі моцныя выбухі. Яны былі такой сілы, хоць і выдаленыя ад нас, што тых, хто стаяў на нагах, паваліла на зямлю. Я ў гэты момант стаяў на каленях у прыдарожнай канаве. Мы былі ў 5-6 км ад месца выбуху ".
З Гарадзенскага раёна савецкія войскі адступілі ў ноч на 27 чэрвеня.

Крыніцы:
«Гродназнаўства, гісторыя еўрапейскага горада». Гарадзенская бібліятэка 2012, с.260,263.
Гарадзенскія гісторыі. Частка V. Ранкам 22 чэрвеня http://www.harodnia.com/a239.php
Дмитрий Киенко. Бои за Гродно в июне 1941 г. (по воспоминаниям участников) http://uctopuk.info/875/3kie.htm

Цэнтр горада. Бачны Фарны касцёл.
 photo 426044D043D044204400433043E0440043004340430041104300447043D044B042404300440043D044B043A0430044104460451043B0_zps6b8e2c60.jpg

Група нямецкіх жаўнераў дае інтэрв'ю, на аўтамабілі бачна радыёстанцыя.
 photo 41304400443043F0430043D044F043C04350446043A0456044504360430045E043D043504400430045E0434043004350456043D0442044D04400432044E0_zpsf3085644.jpg

Немцы ў горадзе.
 photo 41D0435043C0446044B045E0433043E044004300434043704350_zpsaca55508.jpg

Нямецкі жаўнер пазірае на горад праз бінокаль.
 photo 41D044F043C04350446043A045604360430045E043D04350440043F043004370456044004300435043D04300433043E044004300434043F0440043004370_zps19c96a0e.jpg

Нямецкія жаўнеры каля разбураных хат.
 photo 41D044F043C04350446043A0456044F04360430045E043D04350440044B043A0430043B044F0440043004370431044304400430043D044B0445044504300_zps1488dfbb.jpg

З кнігі "Гродназнаўства".
 photo 41304560448043F0430043D0441043A0456044F04360430045E043D04350440044B045E041304300440043E0434043D04560437043A043D0456043304560_zps377eedfc.jpg

 photo sch-2_zps756e8222.jpg
Tags: 1939-1945, Гародня-Гродно
Subscribe
  • Post a new comment

    Error

    default userpic

    Your IP address will be recorded 

    When you submit the form an invisible reCAPTCHA check will be performed.
    You must follow the Privacy Policy and Google Terms of use.
  • 5 comments